Roemenië - verleden en heden
door Johanan de Vos
algemene gegevens | ontstaan van de staat Roemenië | de wereldoorlogen en de economische crisis | de communistische tijd | geschiedenis van de kerk in Roemenië | de sociaal-economische situatie nu | toetreding tot de EU?
Ontstaan van de staat Roemenië
istorici weten niet
echt wanneer je kunt spreken over het begin van Roemenië, wel is
bekend dat er een volk, genaamd de Daciërs, leefde rond 300 voor
Christus. De Romeinen veroverden Dacië in het jaar 106 na Christus
en daar heeft Roemenië dan ook zijn naam aan te danken (eng: Romania).
De Romeinen mengden zich onder de Daciërs en importeerden zo de Romeinse
gewoontes en de Latijnse taal.
Veertig
jaar later begonnen barbaarse groepen Roemenië aan te vallen en verdreven
de Romeinen. Deze invallen van verschillende stammen ging door tot het
jaar 1100. Onder deze barbaren waren de Hunnen, de Bulgaren, de Goten,
de Tataren en de Slaven. Vooral de Slaven vermengden zich met de Roemenen.Honderden
jaren werd er doorgevochten door deze groepen om hun gebied uit te breiden.
Tussen 13e eeuw en de 14e eeuw begonnen zich vorstendommen te vormen zoals
Walachia in Zuid-Roemenië en Moldavië in Oost- Roemenië.
Hongarije had het noorden van Roemenië sinds 1100 in bezit. Dit gebied
heet nu Transylvanië.
De vorstendommen werden in de tweede helft van de 15e eeuw ingelijfd bij het grote Ottomaanse rijk. Toen de Ottomanen grote militaire verliezen leden tegen Rusland in de 18e eeuw verloren ze stukje bij beetje grote stukken van hun rijk. De Russen namen de vorstendommen Walachia en Moldavië in 1829 over van de Ottomanen en gaven de macht weer over aan de adel van de vorstendommen en trokken zich uit Roemenië terug in het jaar 1834.
In
het jaar 1861 gingen de twee vorstendommen onder één leider
verder en vormden voor het eerst een eigen natie met de naam Roemenië.
De revolutionaire sfeer die door Europa ging sloeg echter ook over op
Roemenië. Mensen begonnen een democratie te eisen, zodat er een einde
kwam aan de eeuwen voortdurende onderdrukking van de boeren. De vorst
van Roemenië voerde vervolgens vernieuwingen door zodat de positie
van de boeren verbeterde, maar de elite van Roemenië werd ontevreden
en zette de vorst af.
Vanaf
die tijd werd Roemenië een koninkrijk met Carol I als koning. Onder
deze koning ontstonden de eerste politieke partijen en groeide de welvaart
ten koste van de arme boeren. Deze boeren begonnen dan ook opstanden die
hard werden neergelagen. Het Roemeense leger vermoordde tijdens deze opstanden
10.000 Roemenen.
De wereldoorlogen en de economische crisis
ijdens
de WO I bleef Roemenië neutraal, maar koos in 1916 de kant van de
geallieerden. De Roemenen kregen na de oorlog de provincies Transylvanië,
Banat en Bokovina terug, die sinds 1100 bij Hongarije hadden gehoord.
Liberale partijen regeerden Roemenië na WO I en deden veel goede
dingen voor de arme bevolking, maar de economische neergang van de jaren
'30 riep deze ontwikkelingen een halt toe. Deze tegenslag verwoestte de
economie en miljoenen Roemenen verloren hun baan.
Dit leidde ertoe dat de zogenaamde 'IJzeren Wacht' steeds meer aanhang kreeg. De IJzeren Wacht was een sterke fascistisch gerichte beweging die erop uit was de bestaande regering omver te werpen. Met geweld bestreden ze hun tegenstanders: Joden, liberalen en communisten. Bang voor de snel opkomende fascistische groep, maakte Carol II zichzelf alleenheerser van Roemenië en verbood de IJzeren Wacht en ook alle andere politieke partijen.
Tijdens WO II bleef Roemenië in eerste instantie weer neutraal. Hitler gaf Hongarije toestemming om Transylvanië weer terug te nemen. De Sovjet-Unie nam een deel van Roemenië en ook Bulgarije pikte een stuk in. De zoon van Carol II, Antonescu, koos de kant van Hitler-Duitsland en liet de macht over Roemenië overnemen. Vanaf 1944 keerde het tij voor Duitsland en werd Antonescu afgezet en vervangen door Koning Micheal die de kant van de geallieerden koos. Na de oorlog kreeg Roemenië Transylvanië weer terug maar de delen die de Sovjets en de Bulgaren hadden ingenomen bleven onder hun gezag.
De communistische tijd
et
de hulp van de Sovjet-Unie kwam de Communistische Partij van Roemenië
aan de macht. Deze partij ruimde hun tegenstanders uit de weg en zette
Koning Micheal af op 30 december 1947. Deze Communistische partij zorgde
ervoor dat Roemenië een satellietstaat werd van de Sovjet-Unie. De
Sovjets kregen het steeds meer voor het zeggen en zorgden ervoor dat Roemenië
zich ging richten op de landbouw en niet meer op de industrie.
In de tweede helft van de 20e eeuw groeide het verzet tegen de invloeden van de Sovjet-Unie en in jaren 60 begon de Roemeense Communistische Partij openlijk tegenstand te bieden tegen de invloeden van de Sovjet-Unie. Vanaf 1965 leidde Ceausescu deze partij, die Roemenië uitriep als zelfstandige staat en ook contacten aanging met het westen. Deze regering probeerde de grote industriële achterstand weg te werken en leende grote bedragen van Europese banken. Deze schulden veroorzaakten echter nog veel meer economische problemen.
De
regering van Ceausescu had teveel beperkingen en regels in het leven van
de Roemenen gebracht. De mensen kwamen dan ook in december van het jaar
1989 in opstand tegen deze regering. Mensen begonnen in grote getalen
openlijk te demonstreren tegen het regime van Ceausescu. Hierbij werden
honderden gedood. Delen van het leger sloten zich aan bij de revolutie
en gevechten tussen beide partijen barstten uit. Uiteindelijk werden Ceausescu
en zijn vrouw berecht en geëxecuteerd op 25 december 1989.
Het Nationale Bevrijdings Front nam daarna de macht over onder leiding van Iliescu. Deze groep oude communisten schaften de meeste beperkingen af. In 1990 werden er vrije verkiezingen gehouden met meerdere partijen. Iliescu won en werd president, maar de oppositie klaagde over oneerlijke verkiezingen en er braken opnieuw opstanden uit. Iliescu bleef president, maar aan het einde van het jaar 1991 waren er weer stakingen en opstanden. De regering had inmiddels een coalitie gevormd met andere partijen, maar werd nog steeds gedomineerd door de oud-communisten die politieke en economische hervormingen tegenhielden. In 1992 werd Iliescu herkozen. Hij stond toen aan het hoofd van het Democratische Nationale Bevrijdings Front, welke in 1993 werd omgedoopt in Sociale Democratische Partij van Roemenië. Toch bleven de oud-communisten van deze partij de hervormingen tegenhouden. In 1996 werd Constantinescu gekozen als president en zijn partij, de Democratische Conventie Roemenië, werd de grootste. In de huidige tijd is Iliescu opnieuw staatshoofd .
Geschiedenis van de kerk in Roemenië
et goede nieuws over
de opstanding van Jezus zou Roemenië hebben bereikt via de apostel
Andreas en zijn discipelen. Vanaf die tijd werd het geloof verspreid door
Roemenië. De vele kloosters en kerken uit de 4e eeuw bewijzen dat
het christendom zeer belangrijk was in Roemenië rond deze tijd. De
kerken droegen ook zorg voor het onderwijs. Het orthodoxe geloof is uitgegroeid
tot de hoofdgodsdienst van Roemenië. Op dit moment is 70 procent
van Roemenen Orthodox.
Tijdens
het bewind van de Sovjet-Unie en Ceausescu hebben de kerken het moeilijk
gehad. Ze mochten geen diensten in het openbaar houden. Het was streng
verboden om het evangelie te verspreiden. De communisten rekenden op allerlei
mogelijkheden af met hun tegenstanders. Velen werden vermoord of gevangen
gezet. Ook werden eeuwenoude kerken met de grond gelijk gemaakt. Dit ging
door ondanks groot protest vanuit het buitenland, maar Ceausescu hield
door middel van slimme politiek het Westen tevreden. Onder deze druk werkten
sommige Orthodoxe kerken samen met de communisten, door informatie over
hun leden door te geven. Zo kregen de communisten langzamerhand een groot
deel van de Orthodoxe kerk in hun greep.
De Joodse gemeenschap in Roemenië kreeg een paar vrijheden zoals kosjere restaurants, maar er waren ook veel antisemitische uitingen in de pers.
Onder Ceausescu was er een grote groei onder de baptisten en de pinkstergemeenten. Deze opwekking werd een probleem voor de atheïstische regering. Ook ontstond eruit deze kerken een politieke beweging die streed voor acceptatie van het christendom. De communisten bestreden deze beweging door ze slecht af te schilderen in de pers en ze te vervolgen door hun leiders te arresteren, of te dreigen met ontslag en verlies van sociale voorzieningen.
De eerste aanzet tot omverwerping van het regime van Ceausescu begon bij een protestantse predikant in Timisoara. Hij kreeg een grote groep gelovigen op de been door middel van zijn stil protest en gebed. Later zij hij: 'Deze actie was vooraf totaal niet georganiseerd, het was werkelijk een wonder'.
De sociaal-economische situatie nu
e positie van de Roemeen
is ondanks alle verbeteringen nog erg slecht. Het gemiddelde inkomen ligt
ver onder dat van de EU-lidstaten. Hierdoor zijn mensen genoodzaakt om
op allerlei manieren aan extra geld te komen. Bijna eenvijfde van de totale
bevolking leeft onder de armoedegrens. Voor een groot deel ligt hier ook
de oorzaak van de groeiende georganiseerde misdaad in Roemenië. Toch
is de onderwijssituatie voor de meeste kinderen in de laatste jaren verbeterd
en is het aantal studenten gestegen.
De gezondheidszorg is daarentegen verslechterd. Ziekenhuizen ontvangen steeds minder geld en hebben problemen met het aantrekken van deskundig personeel. Mensen kunnen sommige diensten niet meer betalen wat heeft geleid tot de hoogste kindersterfte van Europa.
Met
de handhaving van de mensenrechten gaat het redelijk goed. Er is vrijheid
van meningsuiting en de positie van de Hongaarse minderheid is verbeterd.
In 1999 is het kantoor van de nationale ombudsman in gebruikgenomen. Hier
kunnen klachten over overheidsinstanties ingediend worden. Het mensenrechtencomité
van de Verenigde Naties heeft er op aangedrongen om de positie van de
Roma (zigeuners) te verbeteren.
De economische situatie verbetert door goede betrekkingen met de andere
landen en verstandige investeringen door de overheid. De economische groei
was 2.5% in het jaar 2002. Deze groei kan in de komende jaren oplopen
tot 4%.
Toetreding tot de EU?
n 1999 is begonnen met
toetredingsonderhandelingen tot de EU. Roemenië voldoet grotendeels
aan de politieke eisen, maar de democratie en de rechtsstaat zijn nog
volop in ontwikkeling. Bovendien wordt nog niet voldaan de economische
criteria: de Roemeense economie kan de concurrentie nog niet aan met die
van de overige EU-landen. Wel is het streven om in 2007 toe te kunnen
treden tot de EU.
Ondanks alle goede ontwikkelingen is er nog grote armoede en zal er zeker nog veel hulp nodig zijn vanuit West-Europa om de situatie in Roemenië te verbeteren. Ook 'Vrienden voor Roemenië' probeert hieraan zijn steentje bij te dragen.
